مهریه عندالاستطاعه نوعی از مهریه است که پرداخت آن به توان مالی مرد وابسته است. برای وصول مهریه عندالاستطاعه زن باید در دادگاه ثابت کند که مرد توانایی پرداخت دارد یا اموالی از او را برای پرداخت معرفی کند. تا وقتی که مرد توان مالی نداشته باشد، از نظر قانونی ملزم به پرداخت مهریه نیست.

فواید مهریه عندالاسطلاعه

مزیت مهریه عندالاستطاعه ایجاد تعادل در توزیع هزینه‌ها میان دو خانواده است. یکی از فواید آن برای مردان این است که تنها در صورت توانایی مالی مکلف به پرداخت مهریه هستند و در صورت نداشتن توان مالی نیازی به پرداخت ندارند و ازاین‌رو حکم جلب نیز برایشان صادر نخواهد شد. از سوی دیگر، پرداخت مهریه باعث حمایت مالی و اقتصادی بانوان و خانواده‌شان می‌شود و خانواده عروس نیز از طریق دریافت مهریه تضمینی برای آینده مالی خود خواهند داشت.

فرق مهریه عندالاستطاعه و عندالمطالبه

مهریه عندالمطالبه به محض درخواست زن باید توسط مرد پرداخت شود، اما مهریه عندالاستطاعه به توانایی مالی مرد بستگی دارد و زن فقط در صورت داشتن استطاعت مرد می‌تواند آن را مطالبه کند. دریافت مهریه عندالمطالبه ساده‌تر است و زن می‌تواند از طریق اداره اجرای اسناد رسمی، شورای حل اختلاف یا دادگاه خانواده اقدام کند. در صورت امتناع مرد از پرداخت مهریه عندالمطالبه، امکان صدور حکم زندان به درخواست زن وجود دارد اما در مهریه عندالاستطاعه شرایط متفاوت است.

تغییر مهریه از عندالاستطاعه به عندالمطالبه

پس از عقد نکاح، زوجین نمی‌توانند میزان مهریه را کاهش یا افزایش دهند، اما امکان تغییر نحوه یا زمان پرداخت مهریه وجود دارد. پرداخت مهریه به‌عنوان یک دین بر عهده مرد است و زن به‌عنوان طلبکار می‌تواند  به مرد (بدهکار) مهلت مشخصی برای پرداخت آن بدهد. بنابراین، زوجین هر زمان که بخواهند، می‌توانند با توافق دوطرفه مهریه را از حالت عندالاستطاعه به عندالمطالبه یا بالعکس تغییر دهند.

وصول مهریه عندالاستطاعه

در مهریه عندالاستطاعه، زن برای دریافت مهریه باید اموال مرد (به غیر از استثنائات دِین) از جمله خودرو، موجودی حساب بانکی یا املاک را به دادگاه معرفی کند تا اموال مرد توقیف شود. همچنین، اگر مرد کارمند باشد، امکان توقیف یک‌چهارم یا یک‌سوم حقوق او نیز وجود دارد. در مهریه عندالاستطلاعه، جلب مرد طبق ماده ۳ قانون محکومیت‌های مالی امکان‌پذیر نیست و درخواست عسر از پرداخت معنایی ندارد. برای استعلام دارایی‌های مرد، زن از دو طریق می‌تواند اقدام نماید:

1. استعلام دارایی مرد از طریق اجرای ثبت: در اولین مرحله برای مطالبه مهریه، زن به دفتر ازدواج محل ثبت ازدواج مراجعه کرده و درخواست صدور اجراییه بدهد. پس از صدور اجراییه، موضوع به شوهر ابلاغ می‌شود. اگر مرد در زمان مقرر مهریه را پرداخت نکند، زن می‌تواند با تشکیل پرونده در اداره ثبت اسناد رسمی، درخواست استعلام اموال شوهرش را ارائه دهد.

2. استعلام دارایی مرد از طریق دادگاه: یکی دیگر از روش‌های اثبات دارایی مرد برای پرداخت مهریه عندالاستطاعه، ارائه دادخواست و پیگیری از طریق دادگاه است. دادگاه با استعلام از مراجع مربوطه، میزان دارایی و اموال مرد را مشخص می‌کند.

همچنین، اگر مرد برای فرار از پرداخت مهریه عندالاستطاعه، اموال خود را به صورت صوری بفروشد، زن می‌تواند شکایت کیفری علیه او در دادگاه ثبت کند. در صورتی که این موضوع اثبات شود، معامله باطل شده و اموال مرد تا زمان پرداخت کامل مهریه توقیف خواهد شد.

مهریه عندالاستطاعه از نظر اسلام

در فقه اسلامی، اصل بر التزام مرد به تعهدات مالی‌اش است؛ اما اسلام، در شرایطی که توانایی مالی مرد محدود باشد، از سخت‌گیری بی‌جا پرهیز می‌کند. ازهمین‌رو، در صورت تعیین مهریه به‌صورت «عندالاستطاعه»، زن تنها زمانی می‌تواند مهریه خود را مطالبه کند که مرد توانایی مالی برای پرداخت آن را داشته باشد.

این رویه، نشانه‌ای از عدالت و آسان‌گیری در اسلام است. اسلام هم به حقوق مالی زن اهمیت می‌دهد و هم به شرایط و توانایی مرد توجه می‌کند.

عدم توانایی در پرداخت مهریه، طبق تأکید قرآن کریم: «وَإِنْ کَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَیْسَرَةٍ»، مانع از «فوری بودن» پرداخت مهریه به زن می‌شود. بر این اساس و مطابق ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، زوج که ملزم به پرداخت مهریه است، در صورت عدم توانایی مالی از هرگونه اجبار و محدودیت برای پرداخت معاف می‌گردد. همچنین، اگر در عقد نکاح شرط عندالاستطاعه برای پرداخت مهریه ذکر شود و زن نیز با آن موافقت کند، بر اساس قاعده «المؤمنون عند شروطهم»، پرداخت مهریه تنها زمانی واجب است که شوهر توان مالی داشته باشد.

مهریه عندالاستطاعه در عقد موقت

در هردوی ازدواج دائم و موقت که به‌صورت رسمی ثبت می‌شوند، تمامی قواعد مرتبط با مهریه مشابه هستند. اما با توجه به اینکه فلسفه ازدواج موقت معمولاً بر مبنای مسائل مالی است و زنانی که به ازدواج موقت رضایت می‌دهند اغلب دارای انگیزه‌های مالی هستند، تعیین مهریه به‌صورت عندالاستطاعه با هدف و ماهیت ازدواج موقت همخوانی ندارد. بنابراین، اعمال شرط عندالاستطاعه در این نوع ازدواج به لحاظ منطقی امکان‌پذیر نبوده و قابل اجرا نیست.

تکلیف مهریه عندالاستطاعه در طلاق

در طلاق با مهریه عندالاستطاعه، ابتدا زن برای صدور اجرائیه مهریه به دفتر ثبت ازدواج مراجعه می‌کند. اگر مالی یافت نشود، گواهی صادر می‌شود و زن با در دست داشتن این گواهی و مدارک به دادگاه خانواده مراجعه می‌کند. دادگاه در صورت احراز توان مالی مرد، او را موظف به پرداخت مهریه می‌کند. اگر مرد به دلیل ناتوانی مالی درخواست اعسار دهد، دادگاه وضعیت مالی او را بررسی کرده و در صورت احراز توانایی، مهریه را متناسب با دارایی‌های او قسط‌بندی می‌کند.

مهریه عندالاستطاعه طلاق از طرف زن

در طلاق از طرف زن، زوجه می‌تواند پیش از صدور حکم دادگاه، اموال شوهر را به دادگاه معرفی کند و در صورت اثبات توان مالی شوهر، مهریه را مطالبه نماید. در این صورت، دادگاه شوهر را ملزم به پرداخت مهریه خواهد کرد. اما اگر زن نتواند توانایی مالی مرد را ثابت کند، به دلیل عندالاستطاعه بودن مهریه، دادگاه حکمی در این زمینه صادر نخواهد کرد.

تکلیف مهریه عندالاستطاعه بعد از طلاق

پس از طلاق، شرایط خاصی برای دریافت مهریه وجود دارد:

1. تعیین مبلغ مهریه: اگر مرد تا زمان طلاق مهریه را نپرداخته باشد، مبلغ دقیق آن توسط دادگاه تعیین می‌شود، مگر اینکه زن و مرد خودشان درباره مبلغ به توافق برسند.

2. بخشش مهریه: اگر زنی مهریه خود را بخشیده باشد، در مدت عده (مدتی که زن پس از طلاق باید رعایت کند) می‌تواند نظرش را عوض کند و مهریه را دوباره مطالبه کند. اما بعد از پایان عده، این امکان وجود ندارد.

3. طلاق خلع: در طلاق خلع، زن برای طلاق گرفتن، مبلغی بیش از مهریه به مرد می‌دهد. اما بعد از طلاق، تنها می‌تواند مهریه خودش را مطالبه کند.

4. مهریه زن باکره: اگر زنی در زمان عقد ازدواج باکره باشد و طلاق بگیرد، حق دارد نصف مهریه را مطالبه کند. اما اگر طلاق نگیرد و به زندگی مشترک ادامه دهد، می‌تواند کل مهریه را مطالبه کند.

مهریه عندالاستطاعه بعد از فوت شوهر

در خصوص مهریه عندالاستطاعه، زن پس از فوت شوهر نیز می‌تواند مهریه خود را از اموال او طلب کند. بدین‌منظور، زن باید ثابت کند که اموال متوفی برای پرداخت مهریه کافی است.

مهریه عندالاستطاعه در قانون مدنی

بر اساس ماده 1085 قانون مدنی، زن می‌تواند تا زمانی که مهریه‌اش به او پرداخت نشده، از انجام وظایف خود در برابر شوهر امتناع کند، به شرطی که مهریه‌اش حال باشد. در این صورت، عدم تمکین زن باعث از بین رفتن حق نفقه او نخواهد شد.

مهریه عندالاستطاعه در حق حبس

برای اینکه زن بتواند از حق حبس در ازدواج استفاده کند، دو شرط باید فراهم باشد:

1. مهریه باید حال باشد؛ بنابراین اگر زمان مشخصی برای پرداخت مهریه تعیین شده باشد، زن نمی‌تواند از حق حبس بهره‌مند شود.

2. زن نباید پیش از دریافت مهریه وظایف زناشویی خود را انجام داده باشد. اگر زن پیش از دریافت مهریه به تمکین یا برقراری رابطه زناشویی اقدام کرده باشد، حق حبس او از بین خواهد رفت.

مهریه عندالاستطاعه حکم جلب یا زندان دارد؟

به طور کلی، مهریه عندالاستطاعه زندانی ندارد و مرد به دلیل عدم پرداخت مهریه عندالاستطاعه به زندان نخواهد رفت. اگر مرد به‌طور قطعی ثابت کند که از نظر مالی توانایی پرداخت مهریه را ندارد، و همچنین در صورتی که زوجین در خصوص نحوه پرداخت مهریه عندالاستطاعه به توافق برسند و زوج به تعهدات خود عمل کند، به‌هیچ وجه به زندان نخواهد رفت.

مهریه عندالاستطاعه و ممنوع‌الخروجی

در صورتی‌که زن بتواند توانایی مالی در پرداخت مهریه عندالاستطاعه را به دادگاه ثابت کند، امکان صدور قرار ممنوع‌الخروج بودن مرد از سوی دادگاه وجود خواهد داشت.

آیا مهریه عندالاستطاعه قسطی میشود؟

اگر ثابت شود که مرد توانایی مالی ندارد، موضوع پرداخت اقساطی مهریه نیز منتفی می‌شود. اما در صورتی که مرد از توانایی مالی برخوردار باشد، دادگاه می‌تواند مهریه را به صورت اقساطی تعیین و پرداخت را قسط‌بندی کند.

گروه وکلای برند

گروه وکلای برند با کادری مجرب متشکل از قضات بازنشسته، کارشناسان و وکلای متخصص، مجرب، حرفه‌ای و باسابقه، به ارائه خدمات مشاوره و راهنمایی تخصصی تلفنی، آنلاین و حضوری در زمینه مهریه شرایط لازم در دریافت مهریه عندالاستطاعه و پاسخ به سؤالات زوجین می‌پردازد. گروه وکلای برند در تلاش است تا هرگونه شک و شبهات افراد در خصوص شرایط و نحوه دریافت مهریه عنداستطلاعه و قوانین حقوقی مربوط به این نوع مهریه را برطرف سازد.